Table Of ContentAragua avañe´e guarani ñe´ëryru
Diccionario del idioma Guarani moderno
Guarani - Español - English
Un medio eficaz para aprender el idioma
Guaraní , consolidar vocabularios científicos
técnicos, de las ciencias humanas y solventar
una base para un futuro promisorio.
Vypety kua´apo ñe´ëryru
Diccionario técnico básico
Ary 2009
Derechos intelectuales reservados
-1-
Aragua avañe´e guarani ñe´ëryru
Diccionario del idioma Guarani moderno
Guarani - Español - English
Un medio eficaz para aprender el idioma
Guaraní , consolidar vocabularios científicos
técnicos, de las ciencias humanas y solventar
una base para un futuro promisorio.
Vypety kua´apo ñe´ëryru
Diccionario técnico básico
Ary 2009
Ary 2 Ary 2009
-2-
Aragua avañe´ë Guarani ñe´ëryru
Autor
Oscar Mauricio Cañete
E-Mail: [email protected]
ISBN 978-99953-2-216-8
Reservados todos los derechos
Legalmente protegido por los derechos de propiedad
intelectual
Año 2009
Asunción - Paraguay
-3-
Kuave´ë
Ñe´ënguéra iñambue mante rei, upéva oiko peteï hendaicha iteraryru
kua´asäme, oje´e haicha.
Upévare ñe´ëryru opaichagua ñe´ë rehegua ndopái araka´eve:
imbareteverei ha oñeha´ä amoirü umi ñe´ë, kua´arypota,
kua´andygyta ha yvyporagua kua´atyta rehegua, omboguapy
mba´era´anga pyahu ha oñangareko umi e´ipagua ávaguisÿita ,
ikatúva oreko hekove pukukue jave.
Péicha, ojeguereko va´erä ñangareko ha´etéva umi ñe´ëryru Avañe´ë
rehegua ojehaíva ohóvo orekógui mba´eguasu ñande mba´e teetéva.
Umi andygyta omongu´e ha ombojoaju va´erä pe Avañe´ëgua
andygyta atyrä omba´apo hagua peteï “japoräme” oñeha´äva omoï
poräve (omoporä) pe ñe´eryru ha ha´éva agäguaiteicha ñane retäme
guarä.
Umi ryryisü mbyruta ojeguerekóva ko´aga ikatu omoambue umi
ojejapóva. Pe ñe´eryrugui oikova´erä peteï “ngasytagua ñengandy vype ”,
ikatu häguaicha oiñesambyhy porä umi mbo´epy orekóva upeicharö
ndahasÿi ojehecha jevy hagua mbo´epykuéra, ha ikatu avei oñe mbojoja
ha ojehecha ojoavyha tembiapokuéra upéva ojejapo va´erä katuete
poteï jasykue jave ára ha ára.
Upeicha ikatu oñenohë térä oñemyatyrö ambue andygyta omoporä
va´ekue.
Aga guive pe aragua Avañe´e oreko va´erä ñe´e ohechaukáva pe äiete
pa´ü ha kuagÿry oikóva yvy apu´akuépe.
Tekotevë ojetypeka agaite voi andygyta kuérare ha ä ñe´ë oñemoporä
rire oñemoï poteï jasykue jave ryryisü togue reheguape. Upéicha
ojeguerekota momarandu agaitegua tembiaporägui. Ha oñepytyvöta
tenonderä gotyo Avañe´ëme.
Ko tembiaporä michïmi ha´e peteï ñemoambue ñepyrü ojehechäva ñe´ë
rehegua ha ikatu oje´e oñepyrüma hague.
Apohára
-4-
Presentación
Las lenguas se modifican de continuo, y lo hacen de manera
especial en su componente léxico. Es por esto que los diccionarios
de cualquier idioma nunca están terminados: tienen una fuerza viva
que se esfuerza en acompañar la evolución de los vocabularios
técnicos, científicos y de las ciencias humanas, registrando nuevas
formas y atendiendo a las mutaciones de significado que pudiera
tener a lo largo de su existencia.
En este aspecto se debe tener especial atención a los diccionarios
del idioma Guaraní que se van publicando por tener un valor de
importancia nacional. Las Academias deben activar e integrar la
Asociación de Academias de la Lengua Guaraní para trabajar en un
plan, tratando de mejorar y actualizar un diccionario para el país.
Los medios electrónicos del que hoy se tienen hacen posible un
modo diferente de actuación. El Diccionario debe convertirse en una
base informática de datos, lo que deja expectante un mejor control
de su contenido, proporciona mayor facilidad de revisión y, sobre
todo, hace compatibles diferentes fases del trabajo que debería
realizarse con periodicidad semestral en sucesivas ediciones, en
donde se realicen las supresiones y enmiendas que las distintas
Academias hayan aprobado.
A partir de ahora el Guaraní Moderno deberá contar con palabras
que expresen todo el ámbito natural y tecnológico que está
sucediendo en el planeta. Deberán ser estudiadas inmediatamente
por las Academias y estas vocablos luego de ser aprobadas deben
ser incorporadas cada 6 meses a la página electrónica del idioma.
De esta forma se podrá contar con una información actualizada de
los trabajos académicos y se facilitará el conocimiento de la
evolución del Guaraní.
Este pequeño trabajo es el inicio de un cambio que se avizora con
respecto al idioma y podría decirse que ya ha empezado.
El autor.
-5-
Presentation
Languages are changed continuously, and do so in his lexicon
component. That is why dictionaries of any language are never
finished: they have a living force that strives to support the
development of technical vocabulary, science and social sciences
and experiencing new forms in response to mutations that might
have meant to throughout its existence.
In this regard it should be special attention to Guarani language
dictionaries to be published by having a value of national
importance. Academies should activate and integrate the
Association of the Guarani language to work on a plan, trying to
improve and update a dictionary for the country.
Electronic media that now make it possible to have a different
mode of action. The Dictionary should become a basis of data
leaving expectant better control of their content, provides greater
ease of revision and, above all, it supported various phases of work
that should be a biannual basis in successive editions, where
deletions are made and the various amendments that have passed
academies.
From now on Modern Guarani must have words to express all the
natural and technological development is happening on the planet.
Should be studied immediately by the academies and then be
approved to be built every 6 months at the website of the language.
This will have an update on the academic work and facilitating
understanding of the evolution of the Guarani.
This small work is the beginning of a change that looms over the
language and could say that has already begun.
The author
-6-
Dedicatoria
En memoria de mi madre Ana Romaniuk
-7-
SY´ÏTA – SYICHË – JERENGA, ñemba
LINEAS-VÉRTICE-CURVA, etc. LINES – VERTEX – CURVE, ETC.
sy´i linea line
ryho sy´i línea recta straight line
sy´i syi linea horizontal horizontal line
sy´i sü´ä linea vertical vertical line
ñeka´e punto point
.
syichë vértice vertex
kësyi oblícua/o oblique
syho recto right
ryho recta straight
jerenga curva curve
ndupa ondulada ndupa
täteï mixta täteï
horägy trayectoria trajectory
pe´anga plano plane
ñeka´e punto en común point in
. .
common
itësame
ñekata´e multipunto multipoint
……..
jerengo arco arc
jerety círculo circle
api´e elipse ellipse
akuachëporu escuadra squad
apea superficie surface
apijereasype paraboloide paraboloide
esÿi valencia valency
gyry segmento segment
-8-
Apeanga ha ta´angata
formas y figuras - forms and figures
jeretymbe circunferencia circumference
kuachëkoi cuadrado/a square
pykuachë triángulo triangle
ähochë rectángulo rectángle
pykuachëju pirámide pyramid
pykuachë triángulo rectángulo triangle-rectangle
ähochë
pykuachë triángulo esférico spherical triangle
kyusÿi rectángulo rectangle
ähochë
pykuachë triángulo invertido inverted triangle
pyhova
jerety círculo circle
poteïchë exágono hexagon
poteïsugÿndy paralelepipedo parallelepiped
köpey prisma prism
poïchë pentágono pentagon
kyu esfera sphere
syä matriz matrix
syrynga diagrama diagram
S = {S1, S2, S3, ...} ty conjunto set
yvyvyrape túnel tunnel
-9-
Ryryisü koÿä kua´asäta
componentes electrónicos pasivos
passive electronic components
ñe´esupo altavoz speaker
povi cable cable
rÿikö condensador condenser
saräpo conmutador conmutador
sorä fusible fuse
rÿiñuapo inductor inductor
tyha interruptor switch
pyöäse potenciómetro potentiometer
tyä relé relay
ko resistor resistor
rovarÿipo transductor transducer
rovaryï transformador transformer
kuegy resistor variable varistor
chapo visualizador display
- 10 -
Description:Asunción, 2009. — 358 p.Las lenguas se modifican de continuo, y lo hacen de manera especial en su componente léxico. Es por esto que los diccionarios de cualquier idioma nunca están terminados: tienen una fuerza viva que se esfuerza en acompañar la evolución de los vocabularios técnicos, cie