Table Of Content210
Aktiwiteit 1: Sinne
’n Sin is ’n groep woorde wat met ’n hoofl etter begin en met ’n punt . ,
’n vraagteken ? of ’n uitroepteken ! eindig.
Lees die sinne op die prentjie met gevoel.
A
Oefentyd: Pret met taal
19
Skryf die volgende sinne korrek oor.
Begin met ’n hoofl etter en besluit self of die sinne met ’n punt . ,
’n vraagteken ? of ’n uitroepteken ! eindig.
1. wil jy sout hê
2. die sout is nie op die tafel nie
3. waar is die sout
4. tim het die sout
5. wat doen Tim met die sout
6. hy gooi die sout op Angie se kop
7. moenie die sout mors nie
8. gee die sout dadelik vir my
B
H’m, die skyfi es
lyk lekker!
Waar is die
sout?
Ek hou van
skyfi es.
Hou op!
Thabo
Angie
Tim
Mansu
Die inligting oor
soorte sinne op bl.
211 sal julle help.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 210
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
211
Pret met taal
Aktiwiteit 2: Soorte sinne
Daar is vier soorte sinne:
Die stelsin: (om iets te sê) Ek hou van skyfies.
Die vraagsin: (om ’n vraag te vra) Waar is die sout?
Die uitroepsin: (om gevoelens uit te druk)
H’m, die skyfies lyk lekker!
Die bevelsin: (om ’n bevel te gee) Hou op!
Lees die sinne in die strokiesprent en
sê watter soort sin elkeen is.
A
Antwoord: Hulle het 17 minute oor 11 (23:17) wakker geword.
Dink krities! Los die probleem op.
Bennie Beer en Bernie Beer het om twintig oor tien (22:20) gaan
slaap. Hulle het 57 minute later van die honger wakker geword.
Hoe laat het hulle wakker geword?
B
Ek is te
honger om
te slaap.
Wil jy my
kussing hê?
Dit sal nie
help nie.
Natuurlik sal
dit help.
Hoe kan
dit help?
My kussing is
vol eetgoed.
Vat dit!
Ag,
wonderlik!
Onthou, ’n vraagsin het
’n vraagteken (?) en ’n
bevelsin en ’n uitroepsin
het ’n uitroepteken (!).
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 211
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
212
Oefentyd
212
Aktiwiteit 3: Hoe werk ’n sin?
Lees die sin en vra die vrae.
Sin: Die kinders eet vanoggend vrugte in die kombuis.
Vrae
Antwoorde
Wie?
Die kinders
Wat doen hulle?
eet
Wanneer?
vanoggend
Wat?
vrugte
Waar?
in die kombuis.
Doen nou dieselfde met die volgende sinne.
1. Angie ry Saterdag met haar fiets park toe.
Wie?
_____________
Wat doen sy? _____________
Wanneer?
_____________
Hoe?
_____________
Waarheen?
_____________
2. Thabo lees Maandag sy opstel in die klas.
Wie?
_____________
Wat doen hy? _____________
Wanneer?
_____________
Wat?
_____________
Waar? _____________. .
Maak die sinne langer.
Dink kreatief!
1. Die kinders drink ...
2. Die bouer bou ...
3. My ouma bak ...
A
B
C
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 212
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
Eiename en hoofletters
Mense se name word met hoofletters gespel. Ons noem dit eiename.
Name van plekke, strate, skole en koerante is ook eiename en word ook
met hoofletters gespel.
Name
Vanne
Plekke
Skole
Strate
Koerante
Elsje
Stark
Klerksdorp
Laerskool
Jakaranda
Boomstraat
Rapport
Lees die paragraaf oor ’n prysuitdeling. Skryf dan die woorde
aan die begin van sinne en al die eiename met hoofletters.
mnre. chris joubert en gerhard renen het pryse oorhandig aan lelani
thomas, answerdt jordaan, clarissa williams en conway williams
wat bome op boomplantdag geplant het. mnr. du plessis, die skoolhoof
van st. helena primêre skool was baie trots op die leerders.
213
Pret met taal
213
Aktiwiteit 4: Selfstandige naamwoorde
Elke ding en elke mens het ’n naam.
Dinge
Mense
Ismail
stoel
Bongani
glas
Helen
boom
Mpho
blom
Jy moet 21
hoofletters
invul.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 213
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
Aktiwiteit 5: Meervoude (meer as een)
As ons wil sê daar is meer as een van iets,
skryf ons gewoonlik -e of -s agteraan die woord,
maar by party woorde skryf ons -’s, -te, -we,
-ë, -ers of -ens.
Leer die volgende meervoude.
214
Oefentyd
Kort klanke
EEN
BAIE
tak
takke
mes
messe
pit
pitte
bok
bokke
put
putte
Familiewoorde
broer
broers
suster
susters
oom
ooms
niggie niggies
neef
neefs
tannie tannies
Eindig op -g
nag
nagte
bees
beeste
lig
ligte
vrug
vrugte
gesig gesigte
plig
pligte
Eindig op -f
wolf
wolwe
straf
strawwe
kloof klowe
stoof stowe
dief
diewe
duif
duiwe
kind kinders
oog
oë
vlieg
vlieë
melodie
melodieë
Woorde met meer
as een lettergreep
lepel
lepels
vinger
vingers
koppie
koppies
appel
appels
winkel
winkels
Eindig op -i,
-o, -u en ’n
beklemtoonde -a
ski
ski’s
mango mango’s
skadu
skadu’s
hoera
hoera’s
ma
ma’s
Eindig op -g
EEN
BAIE
dag
dae
vlag
vlae
vraag vrae
maag mae
saag
sae
Lang klanke
EEN
BAIE
skaap skape
beer
bere
vuur
vure
roos
rose
boot
bote
Ander woorde
EEN
BAIE
muis
muise
hond
honde
vark
varke
neus
neuse
bladsy bladsye
bad
baddens
bed
beddens
vrou
vrouens
Daar is nie net een
vlakvark op aarde nie,
maar baie vlakvarke.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 214
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
215
Pret met taal
Uitsonderings
pad – paaie
skip – skepe
hemp – hemde
stad – stede
gat – gate
glas – glase
bees – beeste
vliegtuig – vliegtuie
Skryf die woorde in vet druk in die meervoud, dan sal jy
by die regte rympie uitkom! Begin so: Die winde pluk hier.
Wind
Die wind pluk hier,
die wind pluk daar,
dit waai my haar
deurmekaar!
Papier vlieg,
tak swaai.
Dis die Augustuswind
wat waai.
Mens se hoed
waai oral rond,
blaar en nog blaar
val op die grond.
Ja, dis Augustus
en die wind die waai.
C.S. Badenhorst (verwerk)
Kyk na die prentjies en tel hoeveel daar van elke dier is.
Gee die meervoude van die woorde tussen hakies.
1. Daar is twee (hond) →
2. Daar is ses (skaap) →
3. Daar is vyf (bok)
→
4. Daar is agt (bees) → B
A
B
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 215
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
216
Oefentyd
Aktiwiteit 6: Verkleinwoorde (dinge wat klein is)
As iets klein is, skryf ons gewoonlik -ie, -jie, -tjie, -pie, -kie, -etjie of
-’tjie agteraan die woord.
Leer die volgende verkleinwoorde.
Kort klanke
tak
takkie
nes
nessie
bok
bokkie
vis
vissie
rug
ruggie
Lang klanke
plaas
plasie
skaap
skapie
bees
besie
neef
nefie
roos
rosie
Ander woorde
muis
muisie
koek
koekie
neus
neusie
fiets
fietsie
vark
varkie
Eindig op -t
mat
matjie
pet
petjie
pot
potjie
poot
pootjie
put
putjie
Eindig op -d
hand
handjie
bed
bedjie
hoed
hoedjie
lied
liedjie
potlood
potloodjie
Die meeste woorde
tafel
tafeltjie
stoel
stoeltjie
skoen
skoentjie
toon
toontjie
oor
oortjie
Kort klanke
man
mannetjie
hen
hennetjie
pil
pilletjie
tol
tolletjie
kol
kolletjie
Ander woorde
wiel
wieletjie
slang
slangetjie
ding
dingetjie
ring
ringetjie
gang
gangetjie
Eindig op -i,
-o, -u en ’n
beklemtoonde a
ski
ski’tjie
mango mango’tjie
skadu
skadu’tjie
ma
ma’tjie
foto
foto’tjie
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 216
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
217
Pret met taal
Soek die regte vorm van die verkleinwoord in kolom B
en voeg dit by die woord in kolom A.
A
B
1. fiets
-tjie
2. mango
-jie
3. ring
-etjie
4. arm
-ie
5. hand
-pie
6. stoel
-kie
7. piesang
-’tjie
Skryf die verkleinwoorde van al die woorde in vet druk
in die gediggie.
Begin so: Klein bokkie by die waterkuil
Wildsbokkie
Klein bok by die waterkuil
kom skaam-skaam uit die bos.
Ore bak.
Kop fyn.
Neus spits.
Lippe raak net-net aan die water ...
A
B
Meervoude
ore
oortjies
lippe
lippies
honde hondjies
arms
armpies
Eindig op -m
arm
armpie
rym
rympie
boom
boompie
besem
besempie
Woorde met meer
as een lettergreep
wat op -ng eindig
kussing
kussinkie
tekening tekeninkie
rekening rekeninkie
koning
koninkie
Hoeveel verkleinwoorde is
daar in die versie
hieronder? Skryf hulle neer
en kyk mooi na die spelling.
Daar’s ’n liedjie in die luggie
met ’n laggie en ’n suggie
hier diep binne-in my hartjie.
Onthou, die
g val weg
en ’n k kom
in sy plek.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 217
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
218
Oefentyd
Aktiwiteit 7: Byvoeglike naamwoorde
Byvoeglike naamwoorde is woorde soos lank, ver en sag wat mense,
dinge en plekke beskryf.
Kyk na die sinne. Kan jy sien dat die byvoeglike naamwoorde op
twee maniere gebruik word?
Die video is goed.
Dit is ’n goeie video.
Die dam is leeg.
Dit is ’n leë dam.
Die muur is laag.
Dis ’n lae muur.
Die punte is hoog.
Dit is hoë punte.
Die tak is droog.
Dit is ’n droë tak.
Die hare is lig.
Dit is ligte hare.
Die pad is breed.
Dit is ’n breë pad.
Die motor is oud.
Dit is ’n ou motor.
Die winkel is nuut.
Dit is ’n nuwe winkel.
Die klank is dof.
Dit is ’n dowwe klank.
Die man is doof.
Dit is ’n dowe man.
Die juffrou is gaaf.
Sy is ’n gawe juffrou.
Die tas is nuut.
Dit is ’n nuwe tas.
Die skoene is oud.
Dis ou skoene.
Die perdjie is jonk.
Dit is ’n jong perdjie.
Die seun is lank.
Dit is ’n lang seun.
Skryf die regte vorm van die woorde tussen hakies. Soek
die antwoord in die blokkie.
1. Die video is goed. Dis ’n (goed) video.
2. Die seun is lank. Hy is ’n (lank) seun.
3. Die skoene is oud. Dis (oud) skoene.
4. Die klere is nuut. Dis (nuut) klere.
5. Die gebou is hoog. Dis ’n (hoog) gebou.
6. Die muurtjie is laag. Dis ’n (laag) muurtjie.
7. Die dam is leeg. Dis ’n (leeg) dam.
8. Die tak is droog. Dis ’n (droog) tak.
A
ou leë droë
nuwe goeie
lae lang hoë
Partykeer
verander dié
woorde en lyk
hulle nie dieselfde
nie. Kyk mooi
hoe die woorde
verander.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 218
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
219
Pret met taal
Lees die advertensie oor ’n nuwe vrugtesap en skryf al
die byvoeglike naamwoorde neer.
B
Drink Lemo, die heerlike, nuwe vrugtedrankie! Gemaak van egte vrugte.
Voltooi die sinne. Skryf die regte vorm van die woord.
Die vrugtesap is heerlik.
Dis heerlike vrugtesap.
1. Die vrugtesap is nuut.
Dis _____ vrugtesap.
2. Die vrugtesap is suiwer.
Dis _____ vrugtesap.
3. Die vrugtesap is gesond. Dis _____ vrugtesap.
4. Die sap is vars.
Dis _____ sap.
5. Die sap is verfrissend.
Dis _____ sap.
6. Die sap is eg.
Dis _____ sap.
7. Dis sap is smaaklik.
Dis _____ sap.
8. Die sap is regtig lekker.
Dis regtig _____ sap.
C
Onthou!
Sommige beskrywende woorde verander as hulle vóór die naam-
woord staan, bv. Die vrugtesap is heerlik. Dis heerlike vrugtesap.
Ander verander nie, bv. Die sap is suiwer. Dis suiwer sap.
vars
verfrissend
smaaklik
lekker
heerlik
suiwer
nuut
gesond
Skryf nou
jou eie
advertensie!
Wees kreatief.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 219
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
Aktiwiteit 8: Trappe van vergelyking
As ’n mens enigiets met
mekaar wil vergelyk,
kan jy woorde soos groot,
groter (as) en
(die) grootste gebruik.
Vergelyk die drie visse
met mekaar:
Leer die trappe van vergelyking.
220
Oefentyd
Lees die liedjie. Soek self die
vier beskrywende woorde en
skryf hulle trappe van
vergelyking neer.
Ewig jonk
Mag jy altyd jonk bly
mag jy gelukkig lewe
mag jy altyd mooi bly
mag jy altyd leef
mag jy altyd soete drome droom
as jy gaan slaap.
Johannes Kerkorrel
A
heerlik – heerliker (as) – die heerlikste
goed – beter (as) – die beste
gesond – gesonder (as) – die gesondste
koud – kouer (as) – die koudste
smaaklik – smaakliker (as) – die smaaklikste oud – ouer (as) – die oudste
koud – kouer (as) – die koudste
droog – droër (as) – die droogste
vars – varser (as) – die varsste
hoog – hoër (as) – die hoogste
lekker – lekkerder (as) – die lekkerste
jonk – jonger (as) – die jonkste
nuut – nuwer (as) – die nuutste
lank – langer (as) – die langste
Julius het
’n groot vis
gevang.
Danny het ’n
groter vis as
Julius gevang.
Andrew het
die grootste
vis gevang.
’n groot vis
’n groter vis
die grootste vis
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 220
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
221
Pret met taal
Aktiwiteit 9: Teenoorgesteldes
Kyk na die prentjies en lees die teenoorgestelde woorde
hardop.
A
Lees die rympies en skryf die teenoorgestelde pare
woorde neer.
Smal en breed
Hoog en laag
Smal en breed
Stadig vlieg ons hoog
breed en smal
Hoër tot daar bo
so lyk die strepe
Dan weer na onder
op my bal
Laag, laer so
Op en af
af en op
dis hoe my bal hop
Soek die teenoorgestelde woorde in blokkie B wat by die
woorde in blokkie A pas en skryf die pare neer.
Voorbeeld: warm – koud
A
B
op smal warm
vet jonk bo
maklik kort vuil
onder oud breed
skoon maer lank
koud moeilik af
B
C
groot – klein
dik – dun
oud – nuut
droog – nat
warm – koud
slordig – netjies
vet – maer
vuil – skoon
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 221
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
222
Oefentyd
3. Die een meisie reën papnat 4.
Die emmer is propvol,
maar die ander meisie
die ketel is _____.
bly _____.
1. Die koeldrank is yskoud
2.
Die een huis is stokoud en
en die koffie is _____.
die ander huis is _____.
Aktiwiteit 10: Intensiewe vorme
Dit is beskrywende woorde soos dolgelukkig en
stroopsoet wat sê dat iemand baie gelukkig
is of dat iets baie soet is.
Leer die intensiewe vorme.
Voltooi die sinne.
A
Kleure
Baie rooi is bloedrooi.
Baie groen is grasgroen.
Baie blou is potblou.
Baie wit is spierwit.
Baie swart is pikswart.
Baie geel is goudgeel.
Teenoorgesteldes
Splinternuut is nie stokoud nie.
Vuurwarm is nie yskoud nie.
Dolleeg is nie propvol nie.
Papnat is nie kurkdroog nie.
Peperduur is nie spotgoedkoop nie.
Pikswart is nie spierwit nie.
Hierdie woorde
word altyd as een
woord geskryf.
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 222
2012/07/25 3:35 AM
Split by PDF Splitter
223
Pret met taal
Gee een woord vir die woorde tussen hakies.
Ek hou van helder kleure. As ek ’n prentjie verf, maak ek die hemel
1. (baie blou) en die wolke 2. (baie wit). Ek verf die blare van die
bome 3. (baie groen). Ek kleur die blomme 4. (baie rooi) en
5. (baie geel) in. Ek maak die mure van die huis 6. (baie wit) en
die dak 7. (baie swart).
B
Lees eers die raaiselrympie en raai wat die antwoord is.
Die raaisel
As die witrokvrou
begin te rou,
dan huil sy gou,
ja, sommer nou.
C
Voltooi die antwoord met intensiewe vorme.
As die 1. (baie wit) wolke 2. (baie swart) begin word, dan reën dit.
D
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 223
2012/07/25 3:36 AM
Split by PDF Splitter
224
Oefentyd
Aktiwiteit 11: Voornaamwoorde
Voornaamwoorde is woorde soos ek, ons, jy, julle, sy, hy, hulle,
myne, ons s’n, en word in die plek van naamwoorde gebruik.
Ek het ’n boek.
Dis my boek.
Die boek is myne.
Jy het ’n boek.
Dis jou boek.
Die boek is joune.
Hy het ’n boek.
Dis sy boek.
Die boek is syne.
Sy het ’n boek.
Dis haar boek.
Die boek is hare.
Ons het ’n boek.
Dis ons boek.
Die boek is ons s’n.
Julle het ’n boek.
Dis julle boek.
Die boek is julle s’n.
Hulle het ’n boek.
Dis hulle boek.
Die boek is hulle s’n.
As ons van ’n seun praat, sê ons hy en sy: Hy dra ’n hemp. Dit is sy
hemp.
As ons van ’n meisie praat, sê ons sy en haar: Sy dra ’n rok. Dit is
haar rok.
Lees die gediggie oor ’n seuntjie. Skryf dit oor vir ’n
meisie.
Boetie is ’n siek seun,
Sussie is ’n siek meisie,
hy kla steen en been,
_____ kla steen en been,
sy koors is baie hoog,
_____ koors is baie hoog,
sy oë brand, sy keel is seer,
_____ oë brand, _____ keel is seer,
sy mond is baie droog.
_____ mond is baie droog.
Skryf die gediggie oor die seun en die meisie wat albei
siek is.
Boetie en Sussie is siek kinders, hulle kla steen en been,
_____ koors is baie hoog,
_____ oë brand, _____ kele is seer,
_____ monde is baie droog.
A
B
9780636119918_ASG_6_LB_AFR TXT.indb 224
2012/07/25 3:36 AM
Split by PDF Splitter
